انواع اسطوره ها در ملل مختلف جهان

اساطیرآفرینش اساطیرآفرینش داستانهایی‌اند که باریشه و مبدأ آفرینش ارتباط دارند. این اساطیردرملل گوناگون به سرآغازخلقت می‌پردازندوسه مرحله دارند:خدایان ازلی،نیاکان و اجدادانسان‌ها،جهان ودنیای خودانسان‌ها.

اساطیر رستاخیز اساطیر رستاخیز بیشتر درباره روز نابودی آسمان، زمین و تمام مخلوقات‌اندودرحقیقت به پایان جهان و زوال ومرگ کائنات می‌پردازند.

اساطیر نجات‌دهنده این اسطوره‌ها در میان ملل مختلف رایج‌اند و به رستگاری و نجات بشر و جهان اشاره داردند. شخصیت‌های این نوع اسطوره‌ها همان‌هایی هستند که بعد از ورود به ادیان و مذاهب مختلف به عنوان امام زمان و منجی عالم بشریت از آن‌ها یاد می‌شود.

اساطیر خدایان و ایزدان در اسطوره خدایان همیشه ایزدی وجود دارد که از بقیه خدایان برتر است و جایگاه و مقامی بالاتر دارد. مثلاً در اسطوره‌های ایرانی اهورامزدا در راس خدایان قرار دارد. این خدایان معمولا نخستین آفرینندگان جهان و پدیدآورندگان موجودات هستی‌اند.

اساطیر شهریاران و قهرمانان: بخشی از داستان‌های اسطوره‌ای درباره شهریاران و قهرمانان مقدس و نامدارند. اکثر این شخصیت‌های اسطوره‌ای در تلاش برای رسیدن به جاودانگی هستند و تجربه پهلوانی‌ها و دلاوری‌های زیادی در این راه دارند. برخی از این نوع داستان‌های اساطیری نیز به زندگی پر فراز و نشیب پهلوانان یک منطقه و سرزمین مشخص می‌پردازند.

اساطیر انبیا و افراد مقدس: معمولا زندگی بسیاری از فرستادگان خالق هستی یعنی پیامبران در هاله‌ای از ابهام قرار دارد و اطلاعات درست و معتبری از تولد، مرگ و زندگی آنها در دسترس نیست. مثلاً می‌گویند بودا از گُل نیلوفر آفریده شده و یا تولد زرتشت و فره ایزدی او که ماجرای رازآلود و مبهم دارد.

اساطیر یاد و فراموشی: در این اساطیر اعتقاد بر این است که انسان‌ها آگاهی و معرفت درباره راز آفرینش و خلقت را که در ذات خود دارند فراموش کرده‌اند. اسطوره‌های یاد و فراموشی باعث می‌شوند انسان مبدا و خاستگاه اولیه و راستین خود را به یاد آورد. در واقع بر طبق بار این اسطوره وظیفه اصلی انسان‌ها مقاومت در برابر فراموشی چنین رسالتی است.

اساطیر جانوران و گیاهان: این نوع اساطیر مربوط به خدایانی است که شخصیت‌های حیوانی و گیاهی دارند. این حیوانات در تمدن‌ها و سرزمین‌های مختلف دارای ویژگی‌ها و صفات خاصی هستند و نقشی مقدس و نمادین در آئین‌ها و اعتقادات ساکنان آن منطقه دارند. مانند شاهین، شیر و گربه در اساطیر مصری.

در یک جمله اسطوره به معنا و محتوای نهفته در لایه‌های داستان‌ها می‌پردازد و به سوالات اصلی زندگی بشر درباره آفرینش و پایان جهان پاسخ می‌دهد.

شباهت بین اسطوره ها

در بین مکاتب اسطوره شناسی، پیروان نظریه نشر و پراکندگی « خاستگاه همه اساطیر را از یک سرچشمه و یک سرزمین می دانند که اساطیر از آنجا به نقاط دیگر نشر یافته اند و معمولاً این نقطه آغازین تمدن بشری را بابل، هند و یا مصر می دانند.» اما قبول این نظریه مشکل است و آن را رد کرده اند. یونگ روانشناس سوئیسی در تحقیقات خود به این نتیجه رسید که در این عالم غیر از تصادف و اصل علیت، چیز دیگری هم وجود دارد. وقایعی در جهان روی می دهد که درست با اندیشه ای که ما درباره آنها داریم، همزمان هستند در صورتی که نه فکر ما علت آن وقایع بوده است و نه آن وقایع فکر ما را به وجود آورده است. از این گونه است تصور حضور کسی و حضور ناگهانی او، به خواب دیدن مرگ کسی و درگذشت او. شبیه به همین کیفیت وقوع امری واحد در نقاط مختلف جهان است بی آنکه هیچ گونه ارتباطی در کار بوده باشد مانند پرستش خورشید، اعتقاد به رستاخیز و جز آن. یونگ این مقارنه (یعنی وقوع دو حادثه در لحظه ای واحد، بی آنکه یکی علت دیگری باشد) را ناشی از «مفاهیم کهن» یا «کهن الگو» می داند.

ایات قرانی درخصوص اساطیر

• سوره الأنعام (25): وَمِنْهُمْ مَنْ يَسْتَمِعُ إِلَيْكَ ۖ وَجَعَلْنَا عَلَى قُلُوبِهِمْ أَكِنَّةً أَنْ يَفْقَهُوهُ وَفِي آذَانِهِمْ وَقْرًا وَإِنْ يَرَوْا كُلَّ آيَةٍ لَا يُؤْمِنُوا بِهَا حَتَّى إِذَا جَاءُوكَ يُجَادِلُونَكَ يَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ هَذَا إِلَّا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ
• سوره الأنفال (31): وَإِذَا تُتْلَی عَلَيْهِمْ آيَاتُنَا قَالُوا قَدْ سَمِعْنَا لَوْ نَشَاءُ لَقُلْنَا مِثْلَ هَذَا إِنْ هَذَا إِلَّا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ
• سوره النحل (24): وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ مَاذَا أَنْزَلَ رَبُّكُمْ قَالُوا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ
• سوره المؤمنون (83): لَقَدْ وُعِدْنَا نَحْنُ وَآبَاؤُنَا هَذَا مِنْ قَبْلُ إِنْ هَذَا إِلَّا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ
• سوره الفرقان (5): وَقَالُوا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ اكْتَتَبَهَا فَهِيَ تُمْلَى عَلَيْهِ بُكْرَةً وَأَصِيلًاپ

انواع اسطوره ها در ملل مختلف جهان

اساطیرآفرینش اساطیرآفرینش داستانهایی‌اند که باریشه و مبدأ آفرینش ارتباط دارند. این اساطیردرملل گوناگون به سرآغازخلقت می‌پردازندوسه مرحله دارند:خدایان ازلی،نیاکان و اجدادانسان‌ها،جهان ودنیای خودانسان‌ها.

اساطیر رستاخیز اساطیر رستاخیز بیشتر درباره روز نابودی آسمان، زمین و تمام مخلوقات‌اندودرحقیقت به پایان جهان و زوال ومرگ کائنات می‌پردازند.

اساطیر نجات‌دهنده این اسطوره‌ها در میان ملل مختلف رایج‌اند و به رستگاری و نجات بشر و جهان اشاره داردند. شخصیت‌های این نوع اسطوره‌ها همان‌هایی هستند که بعد از ورود به ادیان و مذاهب مختلف به عنوان امام زمان و منجی عالم بشریت از آن‌ها یاد می‌شود.

اساطیر خدایان و ایزدان در اسطوره خدایان همیشه ایزدی وجود دارد که از بقیه خدایان برتر است و جایگاه و مقامی بالاتر دارد. مثلاً در اسطوره‌های ایرانی اهورامزدا در راس خدایان قرار دارد. این خدایان معمولا نخستین آفرینندگان جهان و پدیدآورندگان موجودات هستی‌اند.

اساطیر شهریاران و قهرمانان: بخشی از داستان‌های اسطوره‌ای درباره شهریاران و قهرمانان مقدس و نامدارند. اکثر این شخصیت‌های اسطوره‌ای در تلاش برای رسیدن به جاودانگی هستند و تجربه پهلوانی‌ها و دلاوری‌های زیادی در این راه دارند. برخی از این نوع داستان‌های اساطیری نیز به زندگی پر فراز و نشیب پهلوانان یک منطقه و سرزمین مشخص می‌پردازند.

اساطیر انبیا و افراد مقدس: معمولا زندگی بسیاری از فرستادگان خالق هستی یعنی پیامبران در هاله‌ای از ابهام قرار دارد و اطلاعات درست و معتبری از تولد، مرگ و زندگی آنها در دسترس نیست. مثلاً می‌گویند بودا از گُل نیلوفر آفریده شده و یا تولد زرتشت و فره ایزدی او که ماجرای رازآلود و مبهم دارد.

اساطیر یاد و فراموشی: در این اساطیر اعتقاد بر این است که انسان‌ها آگاهی و معرفت درباره راز آفرینش و خلقت را که در ذات خود دارند فراموش کرده‌اند. اسطوره‌های یاد و فراموشی باعث می‌شوند انسان مبدا و خاستگاه اولیه و راستین خود را به یاد آورد. در واقع بر طبق بار این اسطوره وظیفه اصلی انسان‌ها مقاومت در برابر فراموشی چنین رسالتی است.

اساطیر جانوران و گیاهان: این نوع اساطیر مربوط به خدایانی است که شخصیت‌های حیوانی و گیاهی دارند. این حیوانات در تمدن‌ها و سرزمین‌های مختلف دارای ویژگی‌ها و صفات خاصی هستند و نقشی مقدس و نمادین در آئین‌ها و اعتقادات ساکنان آن منطقه دارند. مانند شاهین، شیر و گربه در اساطیر مصری.

در یک جمله اسطوره به معنا و محتوای نهفته در لایه‌های داستان‌ها می‌پردازد و به سوالات اصلی زندگی بشر درباره آفرینش و پایان جهان پاسخ می‌دهد.

شباهت بین اسطوره ها

در بین مکاتب اسطوره شناسی، پیروان نظریه نشر و پراکندگی « خاستگاه همه اساطیر را از یک سرچشمه و یک سرزمین می دانند که اساطیر از آنجا به نقاط دیگر نشر یافته اند و معمولاً این نقطه آغازین تمدن بشری را بابل، هند و یا مصر می دانند.» اما قبول این نظریه مشکل است و آن را رد کرده اند. یونگ روانشناس سوئیسی در تحقیقات خود به این نتیجه رسید که در این عالم غیر از تصادف و اصل علیت، چیز دیگری هم وجود دارد. وقایعی در جهان روی می دهد که درست با اندیشه ای که ما درباره آنها داریم، همزمان هستند در صورتی که نه فکر ما علت آن وقایع بوده است و نه آن وقایع فکر ما را به وجود آورده است. از این گونه است تصور حضور کسی و حضور ناگهانی او، به خواب دیدن مرگ کسی و درگذشت او. شبیه به همین کیفیت وقوع امری واحد در نقاط مختلف جهان است بی آنکه هیچ گونه ارتباطی در کار بوده باشد مانند پرستش خورشید، اعتقاد به رستاخیز و جز آن. یونگ این مقارنه (یعنی وقوع دو حادثه در لحظه ای واحد، بی آنکه یکی علت دیگری باشد) را ناشی از «مفاهیم کهن» یا «کهن الگو» می داند.

ایات قرانی درخصوص اساطیر

• سوره الأنعام (25): وَمِنْهُمْ مَنْ يَسْتَمِعُ إِلَيْكَ ۖ وَجَعَلْنَا عَلَى قُلُوبِهِمْ أَكِنَّةً أَنْ يَفْقَهُوهُ وَفِي آذَانِهِمْ وَقْرًا وَإِنْ يَرَوْا كُلَّ آيَةٍ لَا يُؤْمِنُوا بِهَا حَتَّى إِذَا جَاءُوكَ يُجَادِلُونَكَ يَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ هَذَا إِلَّا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ
• سوره الأنفال (31): وَإِذَا تُتْلَی عَلَيْهِمْ آيَاتُنَا قَالُوا قَدْ سَمِعْنَا لَوْ نَشَاءُ لَقُلْنَا مِثْلَ هَذَا إِنْ هَذَا إِلَّا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ
• سوره النحل (24): وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ مَاذَا أَنْزَلَ رَبُّكُمْ قَالُوا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ
• سوره المؤمنون (83): لَقَدْ وُعِدْنَا نَحْنُ وَآبَاؤُنَا هَذَا مِنْ قَبْلُ إِنْ هَذَا إِلَّا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ
• سوره الفرقان (5): وَقَالُوا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ اكْتَتَبَهَا فَهِيَ تُمْلَى عَلَيْهِ بُكْرَةً وَأَصِيلًاپ