انواع حماسه های ایران وجهان

انواع حماسه های ایران و جهان

کوش نامه

کوش نامه منظومه‌ای حماسی اساطیری است که در قرن ششم هجری توسط ایرانشاه بن ابی الخیر در سال‌‏های ۵۰۰ تا ۵۰۴ هجری به زبان فارسی نوشته شده است.

کوش‏‌نامه که در نخستین سال‏‌های سدهٔ ششم هجری و به سبک‏ شاهنامه سروده شده از تاریخ‏نامه‌های ملّی افسانه‌ای منظوم فارسی است که‏ بخشی از رویدادهای تاریخ داستانی ایران باستان را به روایتی متفاوت با شاهنامهٔ فردوسی و شاهنامه‌های پیش از آن بازمی‏‌گوید. این اثر که پیداست‏ بر پایهٔ روایاتی جز آنچه که مایهٔ کار فردوسی بوده سروده شده دارای نظمی‏ زیبا و کم‏‌وبیش استوار است.

شاید بتوان گفت که کوش‏نامه، کتابی است یگانه‏ به زبان فارسی که اشاره‏‌های قابل ‏توجه دربارهٔ چین و ماچین دارد. در کوش‏نامه از چند افسانه و داستان که منشأ رومی دارد یاد شده و شرحی دربارهٔ هریک آمده‌است. از نه پارهٔ کتاب که مانوش رومی به هدیه‏ برای کوش می‏‌فرستد، پنج دفتر آن داستان‏‌های شاهان روم است، که کوش‏نامه از آنان با عنوان پادشاهی افریقیس، داستان دقیانس (دقیانوس)، داستان‏ پلاطس، پادشاهی اسطلیناس، و سرانجام داستان اسکندر یاد کرده‌است.

جهانگیر نامه

جهانگیرنامه یکی از حماسه‌های منظوم ملی ایران به زبان فارسی است در بحر متقارب (هم‌وزن شاهنامه). این حماسه‌نامه راجع است به دلاوریهای جهانگیر پسر رستم. ناظم این داستان در یکی از ابیات پایانی خود را قاسم مادح معرفی می‌کند. از احوال شاعر اطلاع دیگری در دست نیست. نظم این دفتر که حدود ۶۳۰۰ بیت است، چنان که از بیت پایانی منظومه بر می‌آید، در هرات بوده‌است.

این منظومه از تأثیر افکار متأخر اسلامی خالی نیست و کاربرد واژگان عربی در آن به مراتب بیشتر از حماسه‌های متقدم‌تر است. از این رو ذبیح الله صفا تاریخ نظم آن را در پایان قرن ششم هجری یا به احتمال بیشتر در اوایل قرن هفتم هجری می‌داند. لیکن از آنجا که گاه ترکیبات و اصطلاحاتی که به طرز عجیبی متأخرتر است در منظومه یافت می‌شود صفا نتیجه می‌گیرد که در قرن نهم هجری در آن دست برده‌اند و ابیاتی به آن افزوده‌اند و ابیات احیاناً سست یا نارسای موجود در منظومه را باید نتیجهٔ الحاقات شاعر متأخرتر دانست.

برزو نامه

بُرزونامه منظومه‌ای حماسی است به زبان فارسی منسوب به "خواجه عمید عطایی رازی"، معروف به "ناکوک"، که شاعر (سدهٔ پنجم ق) در دربار غزنویان بوده.

موضوع برزونامه سرگذشت برزو پسر سهراب که از توران به ایران می‌آید و ناشناخته با نیای خود رستم می‌جنگد. سرانجام پس از چندین نبرد، نژادش شناخته می‌شود و به سپاهیان ایران می‌پیوندد.

منظومهٔ برزونامه در تقلید از شاهنامه فردوسی در قالب مثنوی، به بحر متفاوت مثمّن محذوف یا مقصور سروده شده است. در این منظومه از واژه‌های عربی زیاد استفاده نشده‌است.

حماسه برزونامه توسط علی محمدی دانشیار دانشگاه بوعلی سینا تصحیح شده است.

بهمن نامه

بهمن نامه مجموعه اشعار مثنوی حماسی شامل 9500 بیت و به زبان فارسی می باشد.

این اشعار در رابطه با بهمن پسر اسفندیار که در دوران پادشاهی کیانیان می زیسته اند می باشد.تاریخ دقیق سرودن بهمن نامه معلوم نیست ولی سراینده ان را به محمد بن ملک شاه سلجوقی اهدا کرده است.

گرشاسب نامه

ابونصر علی بن احمد اسدی طوسی شاعر ایرانی قرن پنجم هجری و سرایندهٔ اثر حماسی گرشاسب نامه است. وی در سال ۴۶۵ هجری در گذشت. مقبره وی در تبریز است.

اسدی از چند جهت دیگر هم در تاریخ ادبیات ایران حائز اهمیت است: کهن‌ترین دست نویس فارسی که به دست آمده‌است به خط اسدی طوسی‌است.

زال و رودابه

داستان زال و رودابه از داستان های شاهنامه می باشد.داشتان عشقی است که نادیده هر دو طرف را گرفتار می کند.داستان این گونه است که پدر زال پس از ان که پادشاهی زابل را به او می سپارد برای سرکشی به شهر ها و شهر های تابع از زابل بیرون می رود تا به کابل می رسد.پس از اشنایی با مهراب پادشاه کابل,شیفته و دل باخته دختر مهراب میشود و دختر هم همینطور.

پس از مخالفت های بسیار دربار و پافشاری های زال این پیوند سر می گیرد.

رستم و سهراب

از روزها برای شکار اماده شد و همراه با اسبش رخش به مرز توران رفت.

ان روز رستم در نزدیکی شهر سمنگان شکار کرد و پس از شکار به خواب رفت.

چند سوار تورانی که از ان محل می گذشتند رخش را دیدند که در دشت مشغول چرا بود.چون رخش اسب بی نظیری بود ان را به سمنگان بردند.وقتی رستم از خواب بیدار شد و رخش را پیدا نکرد سخت ناراحت و اندوهگین شد.و به ناچار با پای پیاده برای یافتن رخش به سمنگان رفت.پادشاه سمنگان وقتی شنید رستم برای یافتن رخش به سمنگان امده است بسیار خوشحال شد .شاه سمنگان رستم را به کاخ خود دعوت کرد و به او قول داد که رخش را به زودی پیدا می کند و به رستم می دهد.رستم در سمنگان عاشق دختر شاه سمنگان( تهمینه)شد و قصد کرد که با او ازدواج کند.

رستم هنگامی که خواست شهر سمنگان را ترک کند پیش تهمینه رفت و به او مهره ای داد و گفت اگر بچه مان دختر بود اینرا به گیسوی او ببند و اگر پسر بود اینرا به بازوی او ببند.

نه ماه گذشت و تهمینه صاحب پسری شد و او را سهراب نامید که بسیار شبیه پدرش بود.

سهراب به سرعت رشد کرد و بزرگ شد چنانکه در 10 سالگی به قدری نیرومند بود که کسی یارای مقابله با او را نداشت.

روزی سهراب از مادر خود اسم و نشانی پدرش را پرسید که تهمینه به او گفت:تو از نسل نریمان و پسر رستم دستان هستی .سهراب از شنیدن این سخن بسیار شادمان شد.

و گفت که به زودی لشکری از پهلوانان توران را گرد خواهم اورد و به ایران حمله خواهم کرد تا کی کاووس را که پادشاهی نا لایق است را شکست دهم و پدرم را به تخت پادشاهی بنشانم.

و سپس با کمک پدرم افراسیاب را شکست خواهم داد.

وقتی جاسوسان خبر لشکر کشی سهراب به ایران را شنید شاد شد و گفت که پدر و پسر نباید هم را بشناسند و به هم وابسته شوند.

سهراب و رستم با هم رو به رو شدند و روز اول جنگ بدون نتیجه ماند.روز دوم که سهراب نشانی های پدر را در رستم یافته بود از او خواست که جنگ را تمام کنند.اما رستم نپذیرفت و سرانجام سهراب به دست پدرش کشته شد.

موضوع داستان های شاهنامه

شاهنامه,شرح احول,پیروزی ها,شکست ها,ناکامی ها,و دلاوری های ایرانیان از کهن ترین دوران(نخستین پادشاه کیومرث)تا سرنگونی دولت ساسانی به دست تازیان است.(در سده هفتم میلادی).

علاوه بر موضوعات تاریخی در شاهنامه داستان هایی وجود دارد که به سیر تاریخی مربوط نمی شوند.از جمله:

1-داستان زال و رودابه

2-رستم و سهراب

3-بیزن و منیزه

4-بیزن و گرازان

و داستان هایی که به طور خاص از جمله رستم و اسفندیار یا رستم و سهراب که از شاهکار های مسلم ادبیات جهان به شمار می اید.

اکنون مطالبی از داستان رستم و سهراب را دنبال می کنیم.

شاهنامه

اثر حیکم ابوالقاسم فردوسی,که منظوم است و در حدود 50 هزار بیت در بحر متقارب مثمن محذوف((فعولن فعولن فعولن فعل (فعول) )) که سرایش ان حدود 30 سال طول کشید.

فردوسی در این باره می گوید:

من این نامه فرخ گرفتم به فال همی رنج بردم به بسیار سال

اخرین ویرایش های فردوسی در شاهنامه در سال های 400 و 401 هجری قمری روی داد.

در سال 2010 هزارمین سالگرد نوشتن شاهنامه از سوی ایران و سازمان یونسکو جشن گرفته شد.

فردوسی

ابوالقاسم فردوسی توسی(416-329یا 411 هجری قمری)

بزرگترین حماسه سرای ایرانی شیعی و سراینده ی شاهنامه در عهد غزنویان.

سرودن شاهنامه 30 سال طول کشید که از نظر حفظ زبان فارسی و هویت ایرانی,برای فارسی زبانان بسیار مهم است.سبک هنری و تصویر پردازی فردوسی در ارایش صحنه شاهنامه در اوج قرار دارد.

حماسه های جهان

اسیا

ارمنستان: دلاوران ساسون

اعراب: عنتره بن شداد

اغوزها: دده ‌قورقود، کوراوغلو

اندونزی: کاکاوین رامایانا

اوستیا: حماسه نَرت

ایران‌زمین: شاهنامه و دیگر حماسه‌ها

باشقیرستان: اورال‌باتور

بلوچستان: هانی و شیخ مرید

تامیل: پنج حماسه بزرگ

تایلند: راماکین

تبت: حماسه گِسار خان

تبرستان: هژبرسلطان

ژاپن: داستان هِیکه

فیلیپین: فلورانته و لورا

قرقیزستان: مَناس

کامبوج: رئامکر

گرجستان: پلنگینه‌پوش

لائوس: پرا لاک پرا لام

مالزی: حکایت هانگ توآه

مغولستان: ژنگَر

میان‌رودان: گیلگامش

میانمار: یاما زاتداو

هندوستان: مهاباراتا، رامایانا

اروپا

اسپانیا: دن کیشوت

استونی: کالویپوگ
اسکاتلند: بروس
اسکاندیناوی: اِدای شاعرانه
آلبانی: عود کوهستان
آلمان: سرود نیبلونگ‌ها
انگلستان: بئوولف
اوکراین: داستان لشکر ایگور
ایتالیا: کمدی الهی
ایرلند: گاورانی کولی
پرتغال: لوسیادها
روم: انه‌اید
فرانسه: سرود رولاند
فلاندر: شیر فلاندر
فنلاند: کالوالا
لتونی: لاچپلسیس
لهستان: استاد تادئوس
لیتوانی: فصول
مجارستان: مخاطرات سیگِت
هلند: رینارد روباه
یونان باستان: ایلیاد، اُدیسه

افریقا

مالی: سونجاتا
مصر باستان: داستان سینوهه

امریکا

آرژانتین: مارتین فیرو

شیلی: آروکانا

حماسه های ایرانی

1در کنار شاهنامه که یکی از حماسه های تاریخی و اسطوره ای ایران باستان به شمار می اید, شماره دیگری از حماسه های فارسی وجود دارد که از حماسه های ساسانی به ریشه می گیرد.از جمله:

1-گرشاسب نامه

2-بهمن نامه

3-فرامرز نامه

4-کوش نامه

5-برزو نامه

6-لهراسب نامه

7-سام نامه

و تعدادی دیگر